เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 สหรัฐฯ และอิสราเอลเปิดปฏิบัติการโจมตีเป้าหมายในอิหร่านพร้อมกัน โดยฝั่งสหรัฐฯ ใช้รหัสปฏิบัติการ Operation Epic Fury ส่วนอิสราเอลใช้ชื่อ Operation Roaring Lion

ภายในเวลาเพียง 12 ชั่วโมงแรก มีการยิงถล่มเป้าหมายในอิหร่านเกือบ 900 จุด ความเร็วในการดำเนินภารกิจระดับนี้ ในอดีตอาจต้องใช้เวลาวางแผนและประเมินผลเป็นสัปดาห์

ความแตกต่างสำคัญของสมรภูมิครั้งนี้ไม่ใช่แค่ขอบเขตการโจมตี แต่คือการที่ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามามีบทบาทสำคัญในเกือบทุกขั้นตอน ตั้งแต่การคัดกรองข่าวกรอง การชี้เป้า ไปจนถึงการจำลองสถานการณ์การรบแบบเรียลไทม์

นี่คือการวิเคราะห์บทบาทของเทคโนโลยีในสงครามครั้งนี้ รวมถึงคำถามเชิงจริยธรรมที่คนในแวดวงเทคโนโลยีไม่อาจมองข้าม

---

ลำดับเหตุการณ์และภาพรวมความเสียหาย

การโจมตีกระจายตัวในหลายเมืองยุทธศาสตร์ของอิหร่าน ทั้งกรุงเตหะราน, อิสฟาฮาน, กอม, คาราจ และเคอร์มันชาห์ มุ่งเป้าไปยังโรงงานนิวเคลียร์ คลังขีปนาวุธ ฐานทัพเรือ และโครงสร้างพื้นฐานทางทหาร

ภารกิจครั้งนี้ส่งผลให้ผู้นำสูงสุด อยาตุลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี (Ayatollah Ali Khamenei) และนายทหารระดับสูงเสียชีวิต โดยฝ่ายบริหารของสหรัฐฯ ระบุเป้าหมายว่าเป็นการสกัดกั้นภัยคุกคามทางทหารและผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจภายในอิหร่าน

ฝั่งอิหร่านตอบโต้ด้วยปฏิบัติการ Operation True Promise IV ระดมยิงโดรนและขีปนาวุธโจมตีฐานที่มั่นและเป้าหมายในหลายประเทศแถบอ่าวเปอร์เซีย ทั้งบาห์เรน อิรัก อิสราเอล จอร์แดน คูเวต ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์

---

AI เข้ามามีบทบาทอย่างไรในปฏิบัติการทางทหาร

การใช้งาน Claude ของ Anthropic

รายงานสืบสวนจาก CBS News ระบุว่ากองทัพสหรัฐฯ นำ Claude ซึ่งพัฒนาโดย Anthropic มาใช้สนับสนุนภารกิจ 3 ด้านหลัก ได้แก่ การประเมินข้อมูลข่าวกรอง (Intelligence assessment), การระบุและจัดลำดับเป้าหมาย (Target identification) และการจำลองสถานการณ์รบ (Battle scenario simulation)

ประเด็นที่สร้างแรงกระเพื่อมอย่างหนักคือ กองทัพยังคงใช้งานระบบนี้แม้จะเกิดขึ้นเพียงไม่กี่ชั่วโมงหลังทำเนียบขาวประกาศระงับสัญญาภาครัฐกับ Anthropic

การผสานระบบของ Palantir

Palantir ผู้พัฒนาระบบวิเคราะห์ข้อมูลและข่าวกรองชั้นนำ ผสานขุมพลัง AI เข้ากับข้อมูลจากเซ็นเซอร์ดาวเทียม ฟีดวิดีโอจากโดรน ข้อมูลดักฟังสัญญาณสื่อสาร และเรดาร์ภาคพื้นดิน เพื่อคำนวณลำดับความสำคัญของเป้าหมาย พร้อมทั้งแนะนำประเภทอาวุธที่สร้างความเสียหายได้ตรงจุดที่สุด

โมเดลภาษาอย่าง Claude ถูกนำไปเชื่อมต่อเข้ากับแพลตฟอร์มวิเคราะห์ทางทหารที่ Palantir ร่วมพัฒนากับกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ (Pentagon)

ระบบ AI ประมวลผลเป้าหมายของอิสราเอล

กองทัพอิสราเอล (IDF) มีการพัฒนาระบบ AI เฉพาะทางมาอย่างต่อเนื่อง

• Habsora (The Gospel): ระบบประมวลผลข้อมูลข่าวกรองอัตโนมัติที่ใช้งานมาตั้งแต่ปี 2021 ทำหน้าที่วิเคราะห์ข้อมูลภาพถ่ายและพิกัดต้องสงสัย เพื่อสร้างรายชื่อเป้าหมายเชิงกายภาพ เช่น อาคาร คลังแสง หรือศูนย์บัญชาการ ก่อนส่งต่อให้นักวิเคราะห์มนุษย์ตัดสินใจขั้นสุดท้าย
• Lavender: ระบบ Machine Learning ที่วิเคราะห์พฤติกรรมและความเชื่อมโยงของบุคคล เพื่อประเมินค่าความน่าจะเป็นในการเป็นสมาชิกกลุ่มติดอาวุธ ซึ่งเคยเป็นประเด็นถกเถียงอย่างกว้างขวางในแง่ของความแม่นยำและหลักสิทธิมนุษยชน

ฝูงโดรนอัตโนมัติ (Drone Swarms)

รายงานหลายสายระบุตรงกันว่า มีการใช้ฝูงโดรนประสานงานอัตโนมัติ บินเจาะทะลวงช่องโหว่ของระบบเรดาร์และขีปนาวุธป้องกันภัยทางอากาศ เพื่อรบกวนสัญญาณและเปิดทางให้อาวุธหลักเข้าถึงเป้าหมาย โดยฝูงโดรนเหล่านี้ใช้ระบบนำทางอัตโนมัติและอัลกอริทึมปรับตัวตามสภาพแวดล้อมจริง

---

ข้อพิพาทระหว่าง Anthropic กับกระทรวงกลาโหม

ก่อนเปิดฉากปฏิบัติการ ทาง Pentagon ได้เจรจากับ Anthropic เพื่อขอเข้าถึงและใช้งาน Claude สำหรับ "ทุกวัตถุประสงค์ที่ชอบด้วยกฎหมาย" (All lawful purposes)

Dario Amodei ซีอีโอของ Anthropic ยินดีร่วมมือแต่ยื่นเงื่อนไขสำคัญ 2 ข้อ ได้แก่ ห้ามนำ Claude ไปใช้ในการสอดแนมประชาชนชาวอเมริกันแบบครอบจักรวาล (Mass surveillance) และห้ามติดตั้งในระบบอาวุธอัตโนมัติเต็มรูปแบบที่ปราศจากการควบคุมโดยมนุษย์ (Autonomous weapons without human-in-the-loop)

Amodei ชี้แจงว่า บริษัทจำเป็นต้องกำหนดเส้นแบ่งทางจริยธรรมที่ชัดเจน เพราะการข้ามเส้นดังกล่าวขัดต่อค่านิยมและหลักการพื้นฐาน

ผลจากการยืนกรานทำให้การเจรจาล้มเหลว ทำเนียบขาวประกาศขึ้นบัญชีดำ Anthropic และสั่งห้ามคู่สัญญากองทัพทำธุรกิจร่วมด้วย ขณะที่บริษัท AI รายอื่นเตรียมเข้ามารับช่วงต่อ ทว่าในทางปฏิบัติ กองทัพก็ยังคงเรียกใช้งานโมเดลของ Claude ในการประมวลผลช่วงแรกของภารกิจ

---

เสียงสะท้อนและการรวมตัวของบุคลากรสายเทค

เหตุการณ์ดังกล่าวจุดชนวนให้วิศวกรและนักวิจัย AI ใน Silicon Valley ออกมาเคลื่อนไหว

จดหมายเปิดผนึกในแคมเปญ "We Will Not Be Divided" มีบุคลากรจากบริษัทเทคโนโลยีชั้นนำร่วมลงชื่อเกือบ 900 คนอย่างรวดเร็ว โดยเป็นพนักงานจาก Google เกือบ 800 คน และ OpenAI อีกเกือบ 100 คน

กลุ่มพนักงานเรียกร้องให้ผู้บริหารกำหนดขอบเขตและสัญญาการใช้งานกับหน่วยงานความมั่นคงอย่างโปร่งใส โดยเฉพาะการปฏิเสธการนำเทคโนโลยีไปใช้เพื่อการสอดแนมมวลชนหรือการสร้างระบบอาวุธสังหารอัตโนมัติ

---

ผลกระทบต่อพลเรือนและมิติด้านมนุษยธรรม

เบื้องหลังตัวเลขอัลกอริทึมและความเร็วในการประมวลผล คือผลกระทบต่อชีวิตของประชาชนผู้บริสุทธิ์

Al Jazeera และองค์กรสากลรายงานว่า การโจมตีครอบคลุมพื้นที่กว่า 131 เมือง สร้างความเสียหายแก่อาคารบ้านเรือน โรงพยาบาล และโรงเรียน องค์การ UNESCO และคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ (ICRC) ออกแถลงการณ์เตือนว่า การโจมตีที่ส่งผลกระทบต่อโครงสร้างพื้นฐานของพลเรือนและศูนย์บรรเทาทุกข์ ถือเป็นการละเมิดกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศอย่างร้ายแรง

---

สัญญาณเตือนถึงคนทำเทคโนโลยีทั่วโลก

สงครามครั้งนี้ถูกนิยามว่าเป็นหมุดหมายของสงคราม AI ยุคใหม่ ไม่ใช่เพราะหุ่นยนต์เดินหน้าออกไปรบแทนคน แต่เพราะ AI แทรกซึมเข้าไปอยู่ในทุกข้อต่อของการตัดสินใจ (Decision chain) ตั้งแต่การกลั่นกรองข้อมูลดิบ การชี้เป้า ไปจนถึงการประเมินผล

เมื่อวงจรการตัดสินใจถูกบีบให้กระชับลงเหลือเพียงหลักวินาที ระยะเวลาที่มนุษย์จะใช้ไตร่ตรอง ตรวจสอบความถูกต้อง หรือทบทวนมิติด้านมนุษยธรรมจึงลดลงตามไปด้วย นำไปสู่ความเสี่ยงที่การตัดสินใจทางทหารจะดำเนินไป "เร็วกว่าความเร็วของความคิดมนุษย์"

คำถามสำคัญสำหรับนักพัฒนา วิศวกร และคนในวงการเทคโนโลยีทุกคนคือ เมื่อโค้ดและโมเดลที่เราสร้างขึ้นสามารถกลายเป็นเครื่องมือชี้นำความเป็นความตายในระดับโลก เส้นแบ่งทางจริยธรรมที่เรายึดถือควรอยู่ที่จุดไหน และเราจะควบคุมมันได้อย่างไรก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป

---

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• CBS News: Anthropic's Claude AI being used in Iran war by U.S. military
• The Times of Israel: Hours after Trump announced ban on Claude AI, US military used it in Iran strikes
• CNBC: Google employees call for military limits on AI amid Iran strikes
• Fortune: Iran war heralds era of AI-powered bombing quicker than speed of thought
• Al Jazeera: Iran demands international action after attacks impact hospitals, schools
• The Conversation: The Pentagon strongarmed AI firms before Iran strikes
• CSIS: Operation Epic Fury and the Remnants of Iran's Nuclear Program
• USNI News: 3 U.S. Service Members Killed in Operation Epic Fury
• The Globe and Mail: AI, cyberattacks, and cheap drones helped U.S., Israel carry out Iran assassinations
• UN News: Strikes continue from US, Israel and Iran as UN urges restraint