แผนที่วงการ: ใครเป็นใครในโลกโมเดลเปิด

พอเปิดหน้ารวมโมเดลของ ollama.com ครั้งแรก จะเจอรายชื่อเป็นร้อย ชื่ออย่าง qwen3.5 · gemma4 · gpt-oss และ deepseek-r1 ล้วนอ่านยากพอกัน มองแล้วเหมือนเดินเข้าตลาดที่ไม่รู้จักสักร้าน บทนี้คือแผนที่ฉบับย่อ อ่านจบแล้วจะคุ้นกับชื่อเหล่านี้ และรู้ว่าแต่ละตัวมาจากค่ายไหน ถนัดอะไร

หกค่ายที่ต้องรู้จัก

Qwen · ค่าย Alibaba เป็นหนึ่งในตระกูลที่มีขนาดให้เลือกหลากหลายที่สุด Qwen3.5 มีตั้งแต่ 0.8B ไปจนถึง 122B รองรับทั้งข้อความและรูปภาพ รวมถึงภาษามากถึง 201 ภาษา ส่วน Qwen3.6 คือรุ่นถัดมาที่เน้นงานเขียนโค้ดแบบ agent (ให้ AI ลงมือทำงานหลายขั้นตอนเอง) มีขนาด 27B กับ 35B และรองรับ context ได้ยาว 256K

Gemma · ค่าย Google DeepMind รุ่นล่าสุดคือ Gemma 4 ซึ่ง Google ชูให้เป็นโมเดลเปิดเรือธง รุ่นใหญ่สุด 31B ขึ้นเป็นอันดับ 3 ในบรรดาโมเดลเปิดทั่วโลกบนกระดานจัดอันดับ Arena ณ วันเปิดตัว จุดเด่นคือมีหลายรุ่นให้เลือกตามกำลังของอุปกรณ์ ตั้งแต่ E2B กับ E4B ที่ออกแบบมาเพื่อมือถือและอุปกรณ์เล็กโดยเฉพาะ (รับเสียงพูดได้ด้วย) ไปจนถึง 12B สำหรับโน้ตบุ๊ก และ 26B กับ 31B สำหรับเครื่องแรง ทุกตัวมองรูปภาพได้ รองรับกว่า 140 ภาษา และเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Apache 2.0

คะแนนจาก Arena เทียบกับขนาดโมเดลเปิด หลายชื่อในภาพคือโมเดลที่จะเจอตลอดทั้งเล่ม ตั้งแต่ qwen3.5-27b ไปจนถึง gpt-oss-120b แกนนอนทำให้เห็นเรื่องสำคัญของยุคนี้: โมเดลเล็กทำคะแนนไล่ทันโมเดลใหญ่แล้ว (ภาพจาก blog ทางการของ Google)

gpt-oss · ค่าย OpenAI โมเดลเปิดจากเจ้าของ ChatGPT มีสองขนาดคือ 20B กับ 120B จุดขายอยู่ที่ reasoning (การคิดเป็นขั้นเป็นตอนก่อนตอบ) โดยเปิดให้เห็นกระบวนการคิดเต็มๆ และปรับได้ว่าจะให้คิดละเอียดแค่ไหน รุ่น 20B ออกแบบมาให้รันบนเครื่องที่มี memory 16GB ได้ และเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Apache 2.0 เช่นกัน