โปรเจกต์ DigitalPlat FreeDomain แจกโดเมนไปแล้วเกิน 500,000 ชื่อ โดยไม่เก็บค่าจดสักบาท สิ่งที่ได้คือโดเมนหรือชื่อสำหรับให้คนพิมพ์เข้าเว็บ เราตั้งชื่อส่วนหน้าเองแล้วเลือกนามสกุลจากที่แพลตฟอร์มเปิดให้ ชื่อจะออกมาหน้าตาแบบ myapp.dpdns.org คนที่เพิ่งใช้ AI ช่วยเขียนแอปหรือสร้างเว็บทั้งหน้าจากบรีฟภาษาคนธรรมดา จนเสร็จ แล้ว deploy หรือส่งขึ้นเซิร์ฟเวอร์ให้คนอื่นเปิดดูได้ มักได้ลิงก์ยาวๆ ที่มีตัวอักษรสุ่มปนอยู่กลางชื่อ พอส่งให้ลูกค้าหรือเพื่อนดูทีไร ก็ดูเหมือนงานยังไม่เสร็จ

เบื้องหลังของมันไม่ใช่บริษัทใหญ่ แต่เป็นโปรเจกต์ที่ Edward Hsing ผู้ก่อตั้ง DigitalPlat Foundation ทำและดูแลเองมาตั้งแต่ต้น จุดเริ่มคือการทดลองตั้งระบบ DNS ซึ่งเป็นตัวพาชื่อเว็บไปหาเครื่องที่เก็บเว็บไว้จริงๆ ตอนนั้นเขาอายุ 15 และแบ่งชื่อย่อยใต้ชื่อของตัวเองให้เพื่อนไม่กี่คนใช้ วันนี้มันกลายเป็นโปรเจกต์ DigitalPlat FreeDomain ที่มีดาวราว 193,700 ดวงบน GitHub เว็บที่นักพัฒนาทั่วโลกใช้เก็บและแบ่งปันโค้ดกัน ของฟรีที่โตมาถึงขนาดนี้ย่อมมีเงื่อนไขของมัน และเงื่อนไขนั้นสำคัญพอๆ กับวิธีจด

โดเมนฟรีที่ได้คือชื่อแบบ yourname.dpdns.org

นามสกุลที่เปิดให้เลือกตอนนี้มีห้าตัว คือ .DPDNS.ORG .US.KG .QZZ.IO .XX.KG และ .QD.JE โดยในหน้าโปรเจกต์เขียนไว้ว่าจะมีเพิ่มอีกในอนาคต ทั้งห้าตัวจดผ่านแดชบอร์ดเดียวกัน ไม่มีตัวไหนที่ต้องจ่ายเพิ่มหรือมีขั้นตอนพิเศษ เกณฑ์เลือกจึงเหลือแค่ว่าชื่อเต็มของตัวไหนอ่านแล้วจำง่ายและพิมพ์ง่ายที่สุด

ข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนวางแผนคือหนึ่งบัญชีจดได้หนึ่งชื่อ ทางโครงการระบุเหตุผลไว้ตรงๆ ว่า การนำโดเมนไปใช้ในทางที่ผิดมีมากขึ้น จึงต้องจำกัดจำนวนเพื่อให้ทุกคนได้ใช้อย่างเป็นธรรม แม้จะฟังดูน้อย แต่พอได้ชื่อมาแล้ว เราก็แตกซับโดเมนหรือชื่อย่อยใต้ชื่อนั้นเองได้ไม่จำกัดผ่านผู้ให้บริการ DNS ที่เลือกใช้ เช่น จดชื่อหลักไว้เป็น foo.us.kg แล้วทำ blog.foo.us.kg กับ app.foo.us.kg แยกกันคนละงาน

ต่อ DNS ยังไงให้ชื่อฟรีชี้มาที่เว็บของเรา

เวลามีคนพิมพ์ชื่อเว็บลงในเบราว์เซอร์ เครื่องของเขาไม่ได้รู้เองว่าเว็บนั้นเก็บอยู่ที่ไหน ต้องถามเซิร์ฟเวอร์ที่ทำหน้าที่นี้ก่อนว่าชื่อดังกล่าวชี้ไปยังเครื่องไหน แล้วจึงไปเปิดเว็บจากเครื่องนั้น เซิร์ฟเวอร์ที่รับหน้าที่ตอบว่าชื่อของเราชี้ไปไหนเรียกว่า nameserver การต่อโดเมนก็คือการบอกระบบว่า nameserver ใดมีสิทธิ์ให้ข้อมูลของชื่อนี้

ขั้นแรกคือสมัครบัญชีแล้วจดชื่อที่แดชบอร์ดของ DigitalPlat FreeDomain

ขั้นที่สองคือเลือกผู้ให้บริการ DNS สักเจ้าที่ให้ nameserver สำหรับโดเมนของเรา แล้วนำค่าที่ได้ไปกรอกเป็นระเบียนระบุเซิร์ฟเวอร์ที่เรียกว่า NS record ในแผงจัดการของ DigitalPlat FreeDomain เมื่อกรอกเสร็จ ชื่อของเราก็จะเชื่อมกับผู้ให้บริการเจ้านั้น ใครมีเครื่องของตัวเองและอยากตั้งระบบ DNS เองก็ทำได้เหมือนกัน

ขั้นที่สามค่อยไปตั้งค่าที่ฝั่งผู้ให้บริการ DNS ว่าจะให้ชื่อนี้ชี้ไปยังเว็บที่ deploy ไว้ที่ไหน ถ้าเว็บอยู่บนบริการโฮสต์อย่างที่ Vercel เปิดให้ใช้ Dockerfile กับภาษาไหนก็ได้ ก็ใช้ที่อยู่ที่บริการนั้นให้มาสร้างระเบียนสำหรับชื่อของเรา จากนั้นรอสักพักให้การเปลี่ยนแปลงมีผล แล้วพิมพ์ชื่อตัวเองในเบราว์เซอร์ก็จะเจอเว็บของตัวเอง

จุดที่ต้องตัดสินใจเองคือจะใช้ผู้ให้บริการ DNS เจ้าไหน ทางโครงการประกาศชัดว่าไม่รับรองและไม่รับประกันบริการ DNS ของบุคคลที่สาม ใครจะใช้เจ้าไหนต้องตรวจสอบฟีเจอร์ ความปลอดภัย ความเสถียร เงื่อนไขการใช้งาน และราคาด้วยตัวเองก่อน ถ้าฝั่ง DNS ล่ม ชื่อฟรีที่จดไว้ก็พาใครไปไหนไม่ได้ และเราต้องเป็นผู้รับผลจากการเลือกนั้นเอง

ในหน้าโปรเจกต์ยังมีคู่มือการเรียนรู้ฉบับเต็มอยู่ในไฟล์ LEARN.md เนื้อหาไล่ตั้งแต่การตั้งค่าเริ่มต้น ความรู้ DNS ทั่วไป การทำเว็บ การทำอีเมล ไปจนถึงการดูแลระบบและหัวข้อขั้นสูง นอกจากนี้ยังมีบทเรียนแยกไว้อีกไฟล์ คนที่ไม่เคยแตะ DNS มาก่อนเริ่มจากตรงนั้นได้เลย

ใครเป็นคนดูแล DigitalPlat FreeDomain

ระบบหลังบ้านเริ่มจากการนำ BIND9 ซึ่งเป็นซอฟต์แวร์จัดการ DNS ไปติดตั้งบนเซิร์ฟเวอร์เช่าเครื่องเล็กๆ แล้วเจ้าของโครงการเขียนระบบหลังบ้านด้วย Python ให้เชื่อมต่อกับ DNS โดยตรง ไม่มีการเปิดตัว ไม่มีการตลาด และไม่มีเงินทุนสนับสนุน สิ่งที่ทำให้โปรเจกต์เติบโตคือการบอกต่อกันในหมู่นักพัฒนา

ในหน้าโปรเจกต์วันนี้มีคนคัดลอกไปต่อยอดราว 4,200 ครั้ง และมีรายชื่อผู้ร่วมพัฒนาอยู่สองคน ส่วนโค้ดของตัวแอปพลิเคชันแยกไปอยู่อีกที่หนึ่งคือโปรเจกต์ Domain-OSS เปิดให้อ่านได้ภายใต้สัญญาอนุญาตโอเพนซอร์ส AGPL-3.0 ส่วนหน้าโปรเจกต์แรกที่คนเห็นกันบ่อยทำหน้าที่เป็นข้อมูลสาธารณะและแหล่งเรียนรู้

ด้านหนึ่งมีคนใช้หลักแสนที่พึ่งพาชื่อจากที่นี่ แต่อีกด้านหนึ่ง ทีมดูแลมีเพียงคนไม่กี่คนและไม่มีรายได้จากบริการนี้ ใครจะฝากงานไว้ก็ควรรู้ว่าเบื้องหลังบริการเป็นอย่างไร

โดเมนฟรีที่ใช้นามสกุลร่วมกับคนอื่น ต้องแลกกับอะไร

โดเมนฟรีย่อมดึงดูดคนที่ต้องการใช้ชื่อเหล่านี้ทำเรื่องไม่ดีเช่นกัน ทางโครงการเองระบุว่าการใช้ในทางที่ผิดเพิ่มขึ้นจนต้องออกกติกาหนึ่งบัญชีหนึ่งชื่อ และต้องมีระบบคัดกรองหลายชั้น ตั้งแต่การตรวจอัตโนมัติ การให้คะแนนพฤติกรรมที่ผิดปกติ การกำหนดให้ล็อกอินด้วยบัญชี GitHub เพื่อผูกการสมัครกับบัญชีที่ผู้ใช้มีอยู่แล้ว ไปจนถึงการบล็อกคำและรูปแบบชื่อที่ส่อว่าจะเอาไปหลอกคน

ระบบแบบนี้ไม่มีทางป้องกันได้ทั้งหมด เจ้าของโครงการยอมรับเองว่ายังมีคนหลบเลี่ยงด้วยการซ่อนชื่อไว้ในชื่อย่อยที่ซ้อนกันหลายชั้น ช่องทางแจ้งเรื่องจึงใช้อีเมล [email protected] และระบุว่าอาจใช้เวลาตรวจสอบตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงจนถึงหลายวัน ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของแต่ละเคส

คนใช้จึงไม่ได้ต้องรับมือแค่เรื่องเทคนิค แต่ต้องยอมรับด้วยว่าชื่อของเราอยู่ใต้นามสกุลเดียวกับคนอีกจำนวนมาก และเราควบคุมพฤติกรรมของคนเหล่านั้นไม่ได้ ทีมงานยังต้องไล่จัดการเรื่องพวกนี้อยู่ตลอด ส่วนการที่กติกาต้องรัดกุมขึ้นเรื่อยๆ ก็แปลว่าแรงกดดันนั้นมีจริง

งานแบบไหนวางไว้ได้ งานแบบไหนอย่าวางไว้

สรุปแล้วแบ่งได้ค่อนข้างชัด งานที่ล้มแล้วเริ่มใหม่ได้เหมาะกับชื่อฟรี ส่วนงานที่ล้มแล้วเสียหายจริงไม่เหมาะ

• เหมาะ โปรเจกต์นอกงานหลักที่เพิ่งทำเสร็จ พอร์ตโฟลิโอ งานเดโมที่ส่งให้คนดูช่วงสั้นๆ และการลองใช้ DNS เพื่อให้เข้าใจการทำงานจริง
• ไม่เหมาะ ชื่อหลักของธุรกิจที่ต้องอยู่ยาว อีเมลที่ใช้ติดต่องาน ระบบที่มีคนจ่ายเงินเข้ามา หรืออะไรก็ตามที่ย้ายทีหลังแล้วเจ็บ

เหตุผลไม่ใช่เพราะบริการนี้ไม่ดี แต่เพราะของฟรีมาพร้อมเงื่อนไขที่คนใช้ไม่ได้เป็นคนกำหนด กติกาการแจกเปลี่ยนได้ ผู้ให้บริการ DNS ที่เราไปต่อก็ล่มได้ ส่วนคนที่ดูแลระบบทั้งหมดนี้ก็ไม่มีสัญญาผูกพันกับเรา เมื่องานเริ่มมีคนจ่ายเงินเข้ามา ค่าโดเมนรายปีจึงเป็นค่าใช้จ่ายที่แลกกับการควบคุมชื่อนั้นได้เอง

ทางที่ลงตัวสำหรับคนเพิ่งเริ่มจึงเป็นการใช้ชื่อฟรีเป็นสนามซ้อม เพื่อดูจากการใช้งานจริงว่าโดเมนกับ DNS ทำงานร่วมกันยังไง พอถึงวันที่ต้องย้ายไปใช้ชื่อที่ซื้อเอง ก็ใช้ขั้นตอนเดิมที่เคยทำมาแล้ว

วันที่จดชื่อเสร็จ คำถามจะเปลี่ยนจาก "จะเอาชื่ออะไรดี" เป็น "จะเอาอะไรไปวางไว้ตรงนั้น" และข้อหลังไม่มีใครแจกฟรีให้ได้

---

ที่มา: โปรเจกต์ DigitalPlat FreeDomain บน GitHub