HTTP คืออะไร

เปิด browser พิมพ์ google.com กด Enter ภายในไม่ถึง 1 วินาที หน้า Google ก็โผล่มาให้ค้นหา เคยสงสัยไหมว่าระหว่างที่คุณกด Enter กับตอนที่หน้าเว็บโผล่ เกิดอะไรขึ้นข้างหลัง

คำตอบคือ browser ของคุณส่ง “คำขอ” ไปยัง computer ที่เก็บ Google อยู่ที่ไหนสักแห่งในโลก แล้วรอรับ “คำตอบ” กลับมา วิธีที่ทั้ง 2 ฝั่งคุยกันมีชื่อว่า HTTPและวันนี้เราจะมาเข้าใจมันทีละก้าว

HTTP ย่อมาจากอะไร

• HTTP = HyperText Transfer Protocol
• แปลตรงตัว: ระเบียบวิธีการส่ง HyperText
• HyperText คือข้อความที่ link ไปยังข้อความอื่นได้ พูดง่ายๆ คือหน้าเว็บ HTML ที่คลิกลิงก์ไปหน้าอื่นได้
• Protocol คือข้อตกลงว่าจะสื่อสารกันยังไง เหมือนกับมารยาทการคุย ถ้าคนหนึ่งพูดไทยแต่อีกคนพูดสเปน ก็คุยไม่รู้เรื่อง ต้องตกลงภาษาเดียวกันก่อน

ใครคุยกับใคร

ใน HTTP มีบทบาทอยู่ 2 ฝั่งเสมอ

• Client (ผู้ขอ) คือฝั่งที่อยาก “ได้” อะไรบางอย่าง เช่น browser บนเครื่องของคุณ app ในมือถือ หรือแม้แต่ smart TV
• Server (ผู้ให้บริการ) คือ computer ที่เก็บข้อมูล/เว็บไซต์ไว้ นั่งรอรับคำขอและตอบกลับ server จริงๆ คือ computer เครื่องเดียวหรือหลายเครื่องที่เปิดอยู่ตลอด 24 ชั่วโมง

Client ส่ง Request (คำขอ) ไปยัง Server จากนั้น Server ตอบกลับด้วย Response (คำตอบ) เท่านี้เองคือหัวใจของ HTTP

Mental model: ร้านกาแฟ

ถ้า HTTP ยังฟังดูเป็นเรื่องไกลตัว ลองคิดเป็นการสั่งกาแฟที่ร้าน

ทั้ง 2 ระบบใช้หลักการเดียวกัน

1. ฝั่ง “ขอ” ต้องบอกชัดว่าต้องการอะไร
2. ฝั่ง “ให้” ต้องเข้าใจคำขอนั้น
3. มีภาษาหรือข้อตกลงที่ทั้งคู่รู้จัก (ภาษาไทยในร้าน, HTTP ในเว็บ)

Request-Response cycle: ทีละก้าว

ลองดู animation ต่อไปนี้ว่าสิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆ เวลาเปิดหน้าเมนูในแอพสั่งกาแฟเป็นยังไง

1. Browser เปิดการเชื่อมต่อไปยัง server
2. Browser ส่ง request (ฉันอยากได้หน้าเมนู)
3. Server ได้รับ request ประมวลผล เช่น ดึงข้อมูลเมนูจาก database ประกอบเป็น HTML
4. Server ส่ง response กลับ (นี่ไงหน้าเมนูของคุณ พร้อมสถานะ “เรียบร้อย”)
5. Browser ได้รับ response นำไปแสดงผลให้คุณเห็น

ทุก request มี response เสมอ ยกเว้นกรณี server ล่มหรือ internet ขาดกลางทาง และที่สำคัญคือ client เป็นฝ่ายเริ่มคุยก่อนเสมอ server ไม่มีวันส่งของกลับมาก่อนที่ client จะขอ

HTTP stateless: Server จำอะไรไม่ได้เลย

สิ่งที่เป็นเอกลักษณ์ของ HTTP คือมันเป็น stateless หรือ “ไม่มีความจำ”

• ทุก request ที่ client ส่งมาถือว่าเป็น “ครั้งแรก” ในสายตา server
• Server ไม่รู้ว่า request นี้คือคนเดิมที่เพิ่งขอเมื่อ 5 วินาทีก่อน หรือเป็นคนใหม่
• ถ้าอยากให้ server “จำ” เราได้ ต้องใช้กลไกเสริม เช่น cookie หรือ token เรื่องนี้จะเจาะลึกในบทที่ 9

ฟังดูเป็นข้อจำกัด แต่จริงๆ คือจุดแข็งของ HTTP เพราะทำให้ server รองรับผู้ใช้หลักล้านได้พร้อมกัน วาง server 100 เครื่องในหลายประเทศ เครื่องไหนจะตอบ request ไหนก็ได้ ไม่ผูกติดกับเครื่องใดเครื่องหนึ่ง

HTTP ไม่ได้มีแค่ browser ใช้

หลายคนคิดว่า HTTP คือเรื่องของ browser อย่างเดียว ความจริงไม่ใช่

• Mobile app ใช้ HTTP คุยกับ server ทุกวัน เช่น LINE, Facebook, Grab, Starbucks app
• Smart TV, smart watch, ลำโพง Alexa ใช้ HTTP คุยกับ cloud
• IoT (ตู้เย็น, sensor วัดอากาศ) ส่งข้อมูลผ่าน HTTP
• Server คุยกับ server ด้วยกันเองก็ใช้ HTTP

พูดได้ว่า HTTP คือ ภาษากลาง ของ internet ยุคนี้ ทุกอย่างที่เชื่อม internet ได้ 99% ใช้ HTTP อยู่เบื้องหลัง

HTTP เกิดมาจากไหน

• คิดค้นโดย Tim Berners-Lee ที่ CERN(สถาบันวิจัยฟิสิกส์นิวเคลียร์ในสวิตเซอร์แลนด์) ช่วงปี 1989-1991
• ออกแบบให้นักวิจัยส่งเอกสารงานวิจัยให้กันอ่าน link ถึงกันได้
• กลายเป็นพื้นฐานของ World Wide Web (WWW) ที่เราคุ้นเคย
• จากนั้นทั้งโลกเอาไปใช้กับทุกอย่าง ไม่ใช่แค่เอกสารวิจัย

คำศัพท์ที่จะเจอบ่อยตลอดคอร์ส

• Client ฝั่งผู้ขอ เช่น browser, app มือถือ
• Server computer ปลายทางที่เก็บเว็บหรือข้อมูล
• Request คำขอที่ client ส่งไป
• Response คำตอบที่ server ส่งกลับ
• Protocol ข้อตกลงว่าจะสื่อสารกันยังไง
• Stateless ไม่มีความจำระหว่าง request แต่ละครั้ง

สรุป

• HTTP คือภาษากลางที่ browser กับ server ใช้คุยกัน
• เกิดปี 1989 ที่ CERN สร้างเพื่อเว็บ แต่วันนี้ใช้ทุกอุปกรณ์ที่เชื่อม internet
• มีแค่ 2 ฝั่งเสมอ: client ขอ และ server ตอบ
• Client เริ่มก่อนเสมอ Server ไม่มีทางส่งของกลับก่อนถูกขอ
• Stateless: ทุก request ถือว่าเจอกันครั้งแรก ไม่มีความจำต่อเนื่อง

ตอนนี้เราเข้าใจภาพรวมแล้วว่า client ส่ง request ไปหา server แต่ request จะต้องบอก server ยังไงว่า “อยากได้อะไร” บทถัดไปเราจะเจาะ URL ที่เป็นเหมือน “ที่อยู่” ของสิ่งที่ client อยากได้