AI Washing บริษัทใช้ AI เป็นข้ออ้างไล่คนออก แต่ตัวเลขบอกเรื่องอื่น

เมื่อเดือนที่แล้ว Jack Dorsey ประกาศไล่พนักงาน Block ออก 4,000 คน คิดเป็น 40% ของทั้งบริษัท

เหตุผล? "AI ทำให้เราไม่ต้องการคนเยอะขนาดนี้อีกต่อไป"

หุ้น Block พุ่ง 18% ทันที Wall Street ปรบมือ นักลงทุนชื่นชม

แต่คำถามที่ไม่มีใครถามคือ AI ตัวไหนที่ทำงานแทนคน 4,000 คนได้จริง? มันทำอะไรได้บ้าง? วัดผลยังไง?

คำตอบคือ ไม่มีใครรู้ เพราะมันอาจจะไม่มีอยู่จริง

ปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียกว่า "AI Washing" และมันกำลังกลายเป็นเครื่องมือใหม่ของบริษัทยักษ์ใหญ่ในการตัดคนออกโดยไม่ต้องรับผิดชอบ

---

AI Washing คืออะไร

AI Washing คือการที่บริษัทอ้างว่าใช้ AI เป็นเหตุผลในการลดพนักงาน ทั้งที่ในความเป็นจริง AI ยังไม่สามารถทำงานแทนคนเหล่านั้นได้จริง

คำนี้ถูกนิยามครั้งแรกโดย AI Now Institute ของ NYU ในปี 2019 แล้วอดีตประธาน SEC Gary Gensler ก็หยิบมาใช้ในปี 2024 ก่อนจะระเบิดในปี 2025-2026 โดยเฉพาะในบริบทของการเลย์ออฟ

หลักฐานชัดที่สุดมาจาก New York State เมื่อมีนาคม 2025 รัฐนิวยอร์กแก้กฎหมาย WARN Notice ให้บริษัทต้องระบุว่าการเลย์ออฟเกิดจาก AI หรือไม่

ผลลัพธ์? จาก 162 บริษัทที่ยื่น WARN Notice กระทบพนักงาน 28,300 คน ไม่มีแม้แต่บริษัทเดียวที่ติ๊กช่อง AI

"เมื่อต้องรับผิดชอบทางกฎหมาย ไม่มีบริษัทไหนกล้าบอกว่า AI เป็นเหตุผลจริง"

Amazon ที่ประกาศตัดพนักงาน 660 คนในนิวยอร์ก ก็ไม่ได้ระบุว่าเป็นเพราะ AI ทั้งที่ CEO Andy Jassy พูดในสื่อตลอดว่า AI คือเหตุผลหลัก

---

ตัวเลขที่บอกว่ามันเป็นแค่ข้ออ้าง

Oxford Economics ทำวิจัยเรื่องนี้อย่างจริงจัง และสรุปตรงๆ ว่า "บริษัทไม่ได้แทนที่คนด้วย AI ในระดับที่อ้าง"

ตัวเลขจากปี 2025: งานที่ถูกตัดโดยอ้าง AI มีแค่ 55,000 ตำแหน่ง คิดเป็น 4.5% ของงานที่หายไปทั้งหมด อีก 245,000 ตำแหน่งหายไปจาก "สภาพตลาดและเศรษฐกิจ" ซึ่งมากกว่า 4 เท่า

แต่ที่สำคัญกว่าตัวเลขคือ ถ้า AI แทนที่คนได้จริง productivity ต้องพุ่ง แต่ข้อมูลจริงบอกว่า productivity growth ของเศรษฐกิจหลักยังคง "อ่อนแอและผันผวน" ไม่มีสัญญาณว่า AI เปลี่ยนอะไรในระดับมหภาค

"ถ้า AI แทนที่แรงงานได้จริงในระดับที่อ้าง productivity ต้องเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน แต่มันไม่เกิดขึ้น"

Harvard Business Review เสริมด้วยผลสำรวจผู้บริหารกว่า 1,000 คน พบว่า 60% ขององค์กรตัดคนไปแล้วเพราะ "สิ่งที่ AI อาจจะทำได้ในอนาคต" แต่มีแค่ 2% ที่ตัดคนเพราะ AI ทำงานแทนได้จริง

อ่านอีกครั้ง: 60% ตัดคนเพราะ "อาจจะ" แต่แค่ 2% ตัดเพราะ "จริง"

---

Jack Dorsey, Amazon, Oracle: สามเรื่องเล่าเดียวกัน

Jack Dorsey ตัดคน 40% ที่ Block แล้วบอกว่า "AI ทำให้ทีมเล็กลงได้" หุ้นพุ่ง 18% แต่ Bloomberg ตีพาดหัวตรงๆ ว่านี่คือ "AI Washing" เพราะ Block ไม่ได้แสดงหลักฐานว่า AI ทำอะไรแทนคน 4,000 คนเหล่านั้นได้

Amazon ตัดพนักงานออฟฟิศรวม 30,000 ตำแหน่งในสองรอบ CEO Andy Jassy บอกสื่อว่า AI คือเหตุผล แต่พอต้องยื่นเอกสาร WARN Notice ที่มีผลทางกฎหมาย กลับไม่ระบุว่าเกี่ยวกับ AI แถม Jassy เองยังเผลอพูดว่า "ไม่ได้เป็นเพราะ AI จริงๆ อย่างน้อยก็ไม่ใช่ตอนนี้"

Oracle ประกาศจะตัดพนักงาน 20,000-30,000 คน อ้างว่าต้องหาเงินมาลงทุน AI data center นักวิเคราะห์จาก TD Cowen ประเมินว่าจะช่วยให้ Oracle มี cash flow เพิ่ม 8-10 พันล้านเหรียญ นี่ไม่ใช่ "AI แทนคน" นี่คือ "ไล่คนเพื่อเอาเงินไปซื้อ GPU"

"Oracle ไม่ได้บอกว่า AI ทำงานแทนคน 30,000 คนได้ แต่บอกว่าต้องไล่คน 30,000 คนเพื่อเอาเงินไปลงทุน AI"

---

70% ของบริษัทพิสูจน์ไม่ได้ว่า AI ทำงาน

McKinsey รายงานในไตรมาส 4 ของปี 2025 ว่า มีแค่ 30% ของบริษัทที่ใช้ AI ที่สามารถแสดงผลลัพธ์ทางการเงินหรือ productivity ที่วัดได้จริง

นั่นแปลว่า 70% ของบริษัทที่อ้างว่าใช้ AI ไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่ามันสร้างมูลค่าอะไรเลย

แต่ที่น่าสนใจกว่าคือผลสำรวจที่พบว่า 55% ของบริษัทที่ตัดคนเพราะ AI เสียใจกับการตัดสินใจนั้น หลายบริษัทแอบจ้างคนกลับมาเงียบๆ เพราะพบว่างานไม่สามารถเดินได้โดยไม่มีคน

Forrester Research คาดการณ์ว่ากว่า 50% ของการเลย์ออฟที่อ้าง AI จะถูก "กลับคำ" อย่างเงียบๆ เพราะบริษัทยังไม่มี AI ที่พร้อมทำงานแทนคนจริง

แล้วทำไมบริษัทถึงยังทำ?

ผลสำรวจบอกว่า เกือบ 60% ของ hiring manager ยอมรับว่าพวกเขาเน้นบทบาทของ AI ในการลดคน เพราะมันฟังดูดีกว่าบอกว่า "เราจ้างคนเกินไปตอน boom แล้วตอนนี้ต้องตัด"

"เกือบ 60% ของผู้บริหารยอมรับว่าอ้าง AI เพราะมันฟังดูดีกว่าบอกว่าจ้างคนเกินไป"

---

แล้วความจริงคืออะไร

AI จะเปลี่ยนตลาดแรงงานไหม? เปลี่ยนแน่นอน แต่ Oxford Economics บอกว่ามันจะเป็น "วิวัฒนาการ ไม่ใช่ปฏิวัติ" การเปลี่ยนแปลงจะค่อยๆ เกิดขึ้น ไม่ใช่พลิกข้ามคืน

Forrester คาดว่า AI จะเป็นสาเหตุของการสูญเสียงาน 6% ในสหรัฐฯ ภายในปี 2030 ซึ่งเป็นตัวเลขที่สำคัญ แต่ไม่ใช่หายนะ

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ AI กำลังมาแทนที่คน ปัญหาอยู่ที่บริษัทใช้ AI เป็นข้ออ้างในการตัดคนออกตอนนี้ ก่อนที่ AI จะพร้อมจริง เพื่อทำให้ตัวเลขสวย ให้นักลงทุนพอใจ แล้วก็แอบจ้างคนกลับมาทีหลังเงียบๆ

Sam Altman เอง CEO ของ OpenAI ยังออกมายอมรับว่าบางบริษัท "AI washing" การเลย์ออฟ ใช้ AI เป็นแพะรับบาปสำหรับการตัดสินใจที่จะเกิดขึ้นอยู่แล้ว

สิ่งที่ควรจับตามอง

ครั้งหน้าที่เห็นข่าว "บริษัท X ไล่คน Y พันคนเพราะ AI" ลองถามคำถามเหล่านี้:

AI ตัวไหนที่ทำงานแทน? วัดผลยังไง? productivity เพิ่มขึ้นจริงหรือเปล่า? ถ้าตอบไม่ได้ มันอาจจะไม่ใช่ AI ที่แทนที่คน แต่เป็นบริษัทที่ใช้ AI แทนที่ความรับผิดชอบ

"AI ไม่ได้แทนที่คน แต่บริษัทใช้ AI แทนที่ความรับผิดชอบ"