ฉันอยู่ตรงไหน? Filesystem เป็นต้นไม้

บทที่แล้วเห็น prompt บอกว่าอยู่ที่ ~/projects/vibe-code แต่ที่ว่า ~/projects/vibe-code นี้คืออะไรกันแน่ อยู่ตรงไหนของคอมพิวเตอร์ แล้วถ้าอยากย้ายไปที่อื่นทำยังไง

บทนี้ตอบคำถามนั้นด้วย mental model เดียวจบเรื่อง filesystem คือต้นไม้ พร้อมเครื่องมือ 3 อย่างที่ใช้เดินในต้นไม้คือ pwd, ls, และ cd

Filesystem คือต้นไม้กลับหัว

ไฟล์กับ folder ในเครื่องไม่ได้อยู่ระเกะระกะ ทุกอย่างอยู่ในโครงสร้าง hierarchy (มีลำดับชั้น) เหมือนต้นไม้ที่มี “ราก” อยู่บนสุด แล้วแตกกิ่งก้านออกไปเป็น folder ย่อยๆ ข้างใน folder ก็มี folder ซ้อนได้อีก ลงลึกได้เรื่อยๆ

รากของต้นไม้บน Mac กับ Linux คือเครื่องหมาย / (slash) เรียกว่า root ทุก path เริ่มจากตรงนี้ ไม่มีที่ไหนอยู่นอก root (Windows ต่างออกไป มี C:, D: เหมือนมีหลายต้นไม้ แต่ใน Git Bash กับ WSL จะถูกจำลองให้มีต้นเดียวเหมือน Unix)

3 command ที่ต้องจำให้ได้

• pwd (print working directory) = ฉันอยู่ตรงไหน แสดง path เต็มของ folder ที่ยืนอยู่ปัจจุบัน
• ls (list) = ข้างในนี้มีอะไร แสดงรายชื่อไฟล์กับ folder ที่อยู่ตรงที่ยืน
• cd <ที่ไหน> (change directory) = เดินไปที่อื่น ย้ายตำแหน่งปัจจุบันไป folder ใหม่

3 ตัวนี้คือ 80% ของการใช้งาน terminal ในชีวิตจริง จำให้ได้ก่อน ที่เหลือค่อยเรียนตอนเจอ

ลองเดินในต้นไม้ดู

ด้านล่างคือ filesystem จำลอง ซ้ายคือต้นไม้ ขวาคือ terminal ลองคลิก folder ต่างๆ ในต้นไม้ดู prompt ด้านขวาจะเปลี่ยนตาม ลอง pwd ดูว่าอยู่ไหน ลอง ls ดูว่าที่นี่มีอะไรบ้าง แล้วลองกด hidden files ดูไฟล์ที่ถูกซ่อนอยู่

2 ตัวย่อที่ใช้ทุกวัน: ~ กับ /

username ของแต่ละเครื่องไม่เหมือนกัน ถ้าต้องพิมพ์ /Users/krish/Documents ทุกครั้งจะไม่สะดวก shell เลยมีตัวย่อไว้ให้ใช้

• ~ (tilde) = home ของคุณ จะ expand เป็น /Users/ชื่อคุณ บน Mac หรือ /home/ชื่อคุณ บน Linux โดยอัตโนมัติ
• / = root จุดบนสุดของต้นไม้

ตอนเปิด terminal ใหม่ shell จะพาไปอยู่ที่ ~ เป็น default และถ้าพิมพ์ cd เฉยๆ ไม่ใส่ argument shell ก็จะตีความเป็น cd ~ พาไปที่ home

Hidden files: ไฟล์ที่ชื่อขึ้นต้นด้วยจุด

ไฟล์หรือ folder ที่ชื่อขึ้นต้นด้วย . (dot) อย่าง .git, .env, .zshrc, .gitignore จะ ถูก shell ซ่อนไว้ ไม่ปรากฏเวลาสั่ง ls ปกติ

อยากเห็นต้องใช้ ls -a (a ย่อมาจาก all) ถึงจะโชว์ครบ

เหตุผลที่ config file ส่วนใหญ่ชื่อขึ้นต้นด้วย . คือเพื่อไม่ให้รก เวลาเปิด folder project มองแต่ไฟล์งานจริงได้ ไม่ต้องปนกับไฟล์ตั้งค่า

สรุป

• Filesystem คือต้นไม้ root อยู่บนสุดที่ /
• pwd บอกที่อยู่, ls บอกว่าที่นี่มีอะไร, cd เดินไปที่อื่น
• ~ = home, / = root
• ไฟล์ชื่อขึ้นต้นด้วย . ถูกซ่อน ใช้ ls -a ดู
• กด Tab ให้ shell เติมชื่อให้ เร็วและไม่สะกดผิด

ตอนนี้เดินในต้นไม้ได้คล่องแล้ว แต่พอเริ่มต้องพิมพ์ path ที่ซับซ้อนขึ้น จะเจอคำถามว่าทำไมต้องใส่ . หรือ .. นำหน้า อย่าง ./script.sh, ../config, หรือ ~/projects/vibe-code บทต่อไปจะเจาะลึกเรื่อง path absolute กับ relative ให้พิมพ์ได้ถูกในทุกสถานการณ์