3 สาย: stdin, stdout, stderr + redirection

4 บทแรกเห็น output ของคำสั่งเด้งขึ้นหน้าจอมาตลอด ไม่เคยคิดว่ามันมาจากไหน พอเริ่ม debug script ที่ AI เขียนจริงจังจะเจอคำถาม “output ของคำสั่งหายไปไหน” เก็บเป็นไฟล์ได้ไหม แยก error ออกจาก output ปกติได้ไหม ทำให้คำสั่งเงียบสนิทได้ไหม

คำตอบอยู่ที่ mental model สำคัญของ Unix ที่ว่า ทุกคำสั่งมี 3 สาย เปรียบเหมือนท่อ ที่ไหลเข้า-ออกจากคำสั่ง เข้าใจ 3 สายนี้แล้ว redirection กับ pipe (บทหน้า) จะเป็นเรื่องธรรมชาติทันที

3 สายของคำสั่ง

ทุกคำสั่งใน Unix รับ-ส่งข้อมูลผ่าน 3 สายหลัก แยกชัดไม่ปนกัน

• stdin (standard input, เลข 0) = สายเข้า ปกติมาจาก keyboard ที่พิมพ์ตอบคำสั่งที่ถาม
• stdout (standard output, เลข 1) = สายออกปกติ output ที่คำสั่งพ่นออกมา ปกติไหลไป terminal screen
• stderr (standard error, เลข 2) = สายออกของ error ปกติก็ไปที่ screen เหมือนกันแต่เป็นคนละสาย กับ stdout

ที่ต้องแยก stderr ออกจาก stdout เพราะบางครั้งอยากเก็บเฉพาะ output ปกติไว้เป็นไฟล์ แต่ยังอยากเห็น error บนหน้าจอ หรือสลับกันก็ได้ พอแยกสายตั้งแต่ระดับ OS เลยทำแบบนี้ได้ง่าย

Redirection: เปลี่ยนทางไหลของสาย

เครื่องหมาย redirection เป็นเครื่องมือบอก shell ว่า “ให้สายนี้ไหลไปที่ไหนแทนที่จะเป็น default”

ลองเห็นสายกันจริงๆ

Widget ข้างล่างจำลอง ls *.log *.bad ที่มี stdout (3 ไฟล์ที่หาเจอ) กับ stderr (1 error เพราะ *.bad ไม่มีจริง) เลือก preset ดูว่าใส่ redirection แบบต่างๆ แล้ว แต่ละสายไปไหน

/dev/null: หลุมดำของระบบ

/dev/null เป็นไฟล์พิเศษที่ทำหน้าที่เป็น “หลุมดำ” อะไรส่งเข้าไปก็หายทันที ไม่ได้เก็บไว้ที่ไหน ใช้ตอนอยาก “รันแต่ไม่เห็น output”

$ noisy-script.sh > /dev/null        # ไม่อยากเห็น stdout
$ noisy-script.sh 2> /dev/null       # ไม่อยากเห็น stderr
$ noisy-script.sh > /dev/null 2>&1   # เงียบสนิท

ใช้บ่อยใน cron job (งานที่ตั้งเวลารันอัตโนมัติ) หรือ background service ที่ไม่อยากให้ output ไป log ระบบ

stdin < file: อ่านจากไฟล์แทน keyboard

ใช้น้อยกว่าตัวอื่น แต่ก็เจอ เวลาต้องการให้คำสั่งอ่าน input จากไฟล์ (เช่นใส่ password, import SQL) แทนที่คุณจะพิมพ์เอง shell จะส่งเนื้อไฟล์เข้า stdin ให้เอง

$ psql mydb < schema.sql       # ป้อนเนื้อ schema.sql ให้ psql
$ wc -l < README.md            # นับบรรทัดจาก README.md

ในชีวิตจริง < ใช้น้อยลงเพราะ pipe (|) ในบทหน้ายืดหยุ่นกว่า แต่ก็ควรจำหน้าตาไว้ จะได้อ่านออกเวลาเห็น

สรุป

• ทุกคำสั่งมี 3 สาย: stdin (0), stdout (1), stderr (2)
• > ส่ง stdout ไปไฟล์ (ทับ), >> ต่อท้าย (ไม่ทับ)
• 2> ส่ง stderr ไปไฟล์, 2>&1 รวม stderr ตาม stdout
• /dev/null คือหลุมดำ เขียนลงไปหายไปเลย ใช้ทำให้คำสั่งเงียบ
• < file อ่าน stdin จากไฟล์แทน keyboard

ตอนนี้รู้จัก 3 สายแล้ว บทต่อไปจะใช้สายนี้ทำ superpower ของ Unix คือ pipe (|) ที่ต่อ stdout ของคำสั่งหนึ่งเข้า stdin ของคำสั่งถัดไป สร้าง workflow จากคำสั่งเล็กๆ หลายตัวต่อกันเป็น pipeline ได้